Pirna, Saksonia

Pirna na obrazie Canaletta i współcześnie

Latem 2005 r. miały miejsce wspólne międzynarodowe polsko-niemieckie wykopaliska archeologiczne na średniowiecznym i nowożytnym stanowisku miejskim w Pirna w Saksonii. Ze strony polskiej badania prowadził Instytut Archeologii i Etnologii Polskiej Akademii Nauk oraz Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego, ze strony niemieckiej natomiast Urząd ds. Archeologii Saksonii. Kierownikiem badań ze strony polskiej był prof. UKSW dr hab. Zbigniew Kobyliński, a ze strony niemieckiej dr Thomas Westphalen. Ponadto w badaniach wzięli udział: Dariusz Wach z Zakładu Nauk Pomocniczych IAE PAN i mgr Paweł Gan, absolwent archeologii UKSW, studenci archeologii UKSW i UW oraz Uniwersytetu w Tuebingen w Niemczech.

Ekipa UKSW w terenieEkipa UKSW w terenie

Przedmiotem badań był znajdujący się w obrębie murów miasta lokacyjnego obszar podwórzy dwóch działek miejskich - posesji położonych przy ulicy Langestrasse 33 i 34 w centrum miasta. Celem badań było rozpoznanie charakteru zabudowy i użytkowania działek miejskich w Pirna w okresie średniowiecza i wczesnego renesansu oraz uzyskanie danych na temat sekwencji chronologicznej ceramiki wczesnośredniowiecznej, średniowiecznej i wczesnonowożytnej. Planując badania żywiono nadzieję, że na terenie objętym wykopaliskami uda się odkryć pozostałości wczesnego osadnictwa słowiańskiego w Pirna, śladowo rozpoznanego w czasie wcześniejszych wykopalisk na terenie miasta, zwłaszcza u podnóża wzgórza zamkowego, uważanego za miejsce usytuowania grodu słowiańskiego. Badania objęły obszar o powierzchni około 140 metrów kwadratowych, przy miąższości stratyfikacji sięgającej do 4,7 m.

Obszar wykopaliskObszar wykopalisk

W ciągu dotychczasowej historii badań wykopaliskowych w Pirna, rozpoczynającej się w roku 1994, prowadzono prace badawcze o różnej skali i różnym charakterze w 54 punktach miasta. Większość z tych prac miała jednak charakter obserwacji istniejących wykopów budowlanych, bądź też niewielkich wykopów sondażowych, a jedynie kilka stanowisk archeologicznych w historycznym centrum średniowiecznego miasta poddanych zostało systematycznym badaniom wykopaliskowym. Słabość archeologicznego rozpoznania historycznego centrum Pirny wynikła z faktu, że Pirna nie była zniszczona w czasie ostatniej wojny, w związku z czym zachowała się jej historyczna bardzo gęsta zabudowa z niewielkimi - najczęściej brukowanymi - wewnętrznymi dziedzińcami, a aż do końca XX wieku nie prowadzono w zasadzie żadnych prac konserwacyjnych przy historycznych budynkach, co stwarzałoby możliwość dokonania również odkryć archeologicznych. Tragiczny stan niekonserwowanej latami substancji zabytkowej średniowiecznych, renesansowych i barokowych budynków spowodował pod koniec XX wieku rozpoczęcie szeroko zakrojonych prac budowlanych w ramach programu rewitalizacji starówki w Pirnie. Dodatkowo proces gruntownej rewitalizacji miasta spowodowany został tragiczną w skutkach powodzią w lipcu roku 2002, kiedy całe miasto zalane zostało do wysokości pierwszego piętra budynków. Naruszona została wówczas w wielu miejscach statyka gruntu, w wyniku czego ściany wielu budynków uległy spękaniu. Wymusiło to natychmiastowe podjęcie działań, które niestety często wiązały się z wyburzaniem części budynków, których nie dało się uratować. Powstawała w ten sposób możliwość prowadzenia obserwacji i wykopalisk archeologicznych. W przypadku badanego w roku 2005 przez polsko-niemiecką ekipę stanowiska Langestrasse 33-34 potrzeba, a równocześnie możliwość badań wynikła z planu budowy garażu podziemnego pod wewnętrznymi dziedzińcami tych parceli. W związku z tym wyburzono prowizoryczną XX-wieczną zabudowę tych dziedzińców, udostępniając teren do badań archeologicznych.

Fundamenty najwcześniejszych budynków murowanych w PirnieFundamenty najwcześniejszych budynków murowanych w Pirnie

Pirna uzyskała prawa miejskie dokumentem lokacyjnym z roku 1240, chociaż oczywiście historia osadnictwa w tym miejscu sięga czasów znacznie wcześniejszych, a mianowicie okresu istnienia archeologicznej kultury łużyckiej, kiedy to na wzgórzu Sonnenstein znajdował się najprawdopodobniej gród z epoki brązu. Naturalna obronność tego wzgórza mogła być również jednym z powodów ulokowanie się tutaj osadnictwa słowiańskiego we wczesnym średniowieczu. Natomiast trwałość osadnictwa od czasów średniowiecznych w Pirnie wiązała się przede wszystkim z faktem istnienia w tym miejscu dogodnej przeprawy przez Łabę, która powyżej Pirny ma charakter rzeki górskiej i przełamuje się przez krajobrazowo atrakcyjny masyw skał wapiennych zwany Saską Szwajcarią, w wyniku czego nie była spławna. Nie istniała też możliwość podróży lądowej wzdłuż Łaby, w związku z czym Pirna uzyskała bardzo ważne znaczenie jako miejsce przekraczania rzeki i przeładowywania towarów spławianych dalej w dół Łabą. Ta rola miasta czytelna jest do dzisiaj wyraźnie w jego planie, w którym jedna z ulic, peryferyjnych w zasadzie w stosunku do teoretycznie centralnego miejsca miasta, jakim jest plac miejski, a mianowicie Dohnaische Strasse jest dwukrotnie szersza od pozostałych i ona to właściwie pełni rolę głównej osi komunikacyjnej, prowadząc do miejsca przeprawy promowej przez Łabę.

Murowana zabudowa historycznego centrum miasta (poprzedzona zabudową drewnianą z XIII wieku) sięga swymi początkami XIV wieku, chociaż obecne fasady dwu, trzy i czterokondygnacyjnych budynków pochodzą w większości z czasów renesansu i baroku. Datowania dendrochronologiczne belek wchodzących w skład więźby dachowej historycznych budynków w centrum Pirny wskazują na wiek XVI, jako na ostateczne uformowanie się obecnej zabudowy.

Ulica Langestrasse, przy której prowadzono wykopaliska w roku 2005, pomimo bliskości usytuowania w stosunku do placu miejskiego, stanowiła w średniowiecznym i wczesnonowożytnym mieście raczej ciąg komunikacyjny pozwalający na szybkie przemieszczenie się pomiędzy dwoma newralgicznymi punktami miasta - zamkiem na wzgórzu Sonnenstein i przeprawą na Dohnaische Strasse, niż jakieś istotne centrum życia miejskiego. Tylko jedna pierzeja budynków oddziela Langestrasse od murów miejskich Pirny od strony rzeki (od południa). Niskie położenie tej części miasta, w strefie zalewanej wodami Łaby w przypadku częstych wylewów tej rzeki dodatkowo ograniczało jej atrakcyjność dla mieszkańców.

Kamienna studnia z XVI w.Kamienna studnia z XVI w.

Naczynia gliniane znalezione w wypełnisku studniNaczynia gliniane znalezione w wypełnisku studni

W czasie badań wykopaliskowych w 2005 r. odkryto pozostałości osadnictwa sięgające XIII wieku, zniszczone jednak znacznie późniejszą aktywnością budowlaną. Do najciekawszych znalezisk należą fundamenty budynków murowanych z XIV-XVI w., studnia kamienna z XVI w. oraz urządzenia garbarskie z XVIII-XX w.

Badania nowożytnych kadzi garbarskich


 

UKSW Wszelkie prawa zastrzeżone © 2015
Informacja o ciasteczkach